Giấc mơ...

Đã lâu rồi, không có lúc nào mơ cả. Cứ gần 2,3 giờ sáng mới đi ngủ, đặt lưng xuống là ngủ như chết thì không thể nào có cái gì gọi là “mơ” nó hiện hữu trong đầu mình được. Để rồi bất chợt, lại mơ…

Giấc mơ bắt đầu bằng cảnh mình đang đứng trên đỉnh của một tòa nhà cao chót vót, cao đến độ có thể chạm đến cả những đám mây, đưa tay ra là có thể cảm nhận cái lạnh buốt của những giọt nước nhỏ li ti đang kết tụ lại đó. Tòa nhà cao đến độ khi nhìn xuống thì chẳng thể thấy được gì ngoài những chấm nhỏ li ti. Trong giấc mơ, mình cứ đứng trên “đỉnh cao chói lọi” ấy mà không hề động đậy, chỉ đứng vậy thôi, mắt vẫn mở to, vẫn thở, nhưng toàn cơ thể cứ cứng đờ như một bức tượng đã ở đó cả ngàn năm vậy. Bất chợt, mình cảm thấy muốn động đậy, mình muốn được cử động, mình muốn được làm một cái gì đó. Một khao khát mãnh liệt bùng lên, nó cứ như một thứ cảm giác mà từ trước đến giờ mình chưa bao giờ có vậy. Cảm xúc ấy cứ dâng lên, dâng cao đến mức cái cơ thể cứng đờ của mình cũng không chịu nổi, và rồi rốt cuộc, mình nhảy xuống.

Khi tỉnh dậy, mình không biết cảm giác khi nhảy xuống từ một tòa nhà thật thì sẽ như thế nào, và đương nhiên sẽ không bao giờ muốn biết, thế nhưng mình có thể nhớ rõ ràng cảm giác khi nhảy xuống từ độ cao ấy trong giấc mơ, chỉ có thể tóm gọn trong ba chữ: “Quá tuyệt vời”. Giờ nhắm mắt lại mình vẫn còn hình dung được những gì đã diễn ra trong giấc mơ, đây là chuyện cực hiếm vì hầu như không bao giờ mình có thể nhớ được cái gì rõ ràng từ những giấc mơ, với lại mình cũng không có mơ nhiều. Trong giấc mơ,mình cứ rơi như vậy thôi, gió đập vào mặt nhưng lại làm cả cơ thể mình thoải mái đến lạ lùng, cứ như được giải thoát khỏi cái gông vô hình nào đó vậy. Chỉ rơi tự do như vậy thôi, mọi thứ trở nên đơn sắc, không có cái gì rõ ràng. Mình cứ lao vun vút như một muỗi tên bắn khỏi cánh cung được giăng thật căng. Kỳ lạ là ở chỗ, khi mình rơi tự do như vậy, mọi chuyện từ trước đến giờ cứ hiện lên rõ mồn một trước mắt , cứ y như trong phim. Không biết trước khi chết, con người có được nhìn thấy tất cả những gì mình đã làm trong quá khứ không? Chứ trong mơ, mình đã nhìn thấy được mình lớn lên như thế nào, đã cười thế nào, khóc thế nào, la hét thế nào… Từng mảng ký ức một cứ ùa về, rõ nét có, mờ nhạt có, đôi lúc chỉ là những vệt chớp của những hồi ức đã qua. Cứ như thế, mình rơi, hết rơi sấp rồi lại rơi ngửa, tư thế cứ thế mà thay đổi. Cả đầu óc và cơ thể đều được thư giãn một cách tuyệt đối. Từng đoạn ký ức cứ trôi đi như vậy. Thế rồi mình chạm đất, không đau đớn, không cảm giác, chỉ thấy tất cả là một màu trắng toát. Vậy là mình đã chết. Mình thấy mình đứng trong đám tang của chính mình. Mình thấy mẹ mình ngồi đờ đẫn bên chiếc quan tài đã đóng kỹ càng. Mặt bà trắng bệch không còn sức sống, mắt thì sâu hoắm và u tối. Mình thấy em mình chỉ ngồi lặng lẽ bên cạnh mẹ. Chỉ hai người ngồi đó, mình cũng chỉ đứng nhìn, tất cả đều bất động, lúc này tràn ngập trong tâm trí mình là một nỗi đau không gì diễn tả được, mình muốn khóc nhưng cơ thể không làm theo ý mình, mình muốn gọi tên mẹ nhưng không thể mở miệng. Tất cả là một sự im lặng đến đáng sợ. Thế rồi mình tỉnh giấc với giọt nước mắt còn nóng hổi trên má.

Thức giấc khi mặt trời vừa mới nhú, trong lòng cảm thấy nặng nề, một cảm xúc trộn lẫn rất lạ lùng, vừa thấy thích thú vừa thấy đau buồn đến tận cùng. Thế rồi mình chợt nghĩ đến những giấc mơ mà mình đã từng mơ ước, những mong ước của tuổi trẻ. Trong lòng chợt tràn lên một niềm khát khao được sống, được mơ, được cảm nhận, được tiếp tục có những giấc mơ mãi về sau. Rồi mình nghĩ đến mẹ, đến em, đến nỗi đau mình đã chứng kiến, mọi thứ khiến con tìm mình như thắt lại. Khao khát sống chưa từng dữ dội như lúc này. Và bất chợt mình mỉm cười vì thấy mình còn quá đổi yêu cuộc đời này thế nào.

Có ai đó đã từng nói, “Chết là vinh quang”. Nó chỉ vinh quang khi vào đúng thời điểm, đúng hoàn cảnh, làm đúng nhiệm vụ của nó, chỉ như vậy Cái Chết mới thật sự là vinh quang. “Sống khó hơn là Chết”, quả thật như vậy, sống là cả một quá trình chiến đấu không mệt mỏi, yêu thương và cảm nhận không mệt mỏi. Khi ta chết, ta sẽ mục rữa trong lòng đất, còn mọi người sẽ tiếp tục cuộc sống của chính họ. Chúng ta cứ nghĩ rằng khi ta chết ai cũng sẽ nhớ thương chúng ta lắm, nhưng sự thật không phải là như vậy. Chúng ta chỉ được nhớ thương khi chúng ta chết đúng thời điểm của mình, khi mà “cần” phải chết. Khi chúng ta “ra đi” trước thời khắc đó, cái chúng ta để lại chỉ là nổi đau và sự trống rỗng mà thôi, không “vinh quang”, không “đẹp đẽ”, tất cả chỉ là sự “bi thương”.

Còn trẻ thì còn sống, sống là cả một chặng đường thú vị, bỏ qua nó thật sự là một điều vô cùng đáng tiếc. Cho dù bất kỳ vì lí do nào đi chăng nữa, sống vẫn là điều tuyệt vời nhất trên cuộc đời này, theo mình nghĩ là vậy!

Doraemon, người hùng thân thiện nhất Châu Á

 Đi lang thang trên mạng tình cờ kiếm được một số bài báo của Tạp chí TIME viết về những người mà tạp chí này cho là những người hùng của Châu Á trong thời đại hiện nay (bài viết này cũng đã lâu, từ năm 2008 hoặc 2009). Duy nhất trong những nhân vật đó, chỉ có Doraemon là hình mẫu tưởng tượng được coi là người hùng Châu Á.

Có lẽ tất cả chúng ta đều không xa lạ gì với chú mèo máy Doraemon. Đọc bài báo của tờ TIME xong tự nhiên thấy nhớ về tuổi thơ với chú mèo máy này kinh khủng. Tuổi thơ của mình đã gắn liền với Doraemon từ khi mình biết đọc. Năm mình lên 4 tuổi cũng là lúc Dorameon được đưa về Việt Nam. Năm mình 5 tuổi mình đã đọc những cuốn truyện Doraemon đầu tiên đến mức nằm lòng từng câu chữ. Đối với mình, Dorameon, Nobita và những người bạn đã không còn là những nhân vật truyện tranh. Họ đã bước ra khỏi trang sách và làm "giàu" thêm thời thơ ấu của mình. Đối với mình họ là những người bạn "tuyệt vời" khi đã dạy cho mình những bài học đầu tiên về sự tuyệt vời của "tình bạn" và sự kỳ diệu của những nỗ lực không ngừng.

Ngày hôm qua đã là kỷ niệm 20 năm ngày Doraemon đến Việt Nam, nên mình muốn viết một cái gì đó về Doraemon. Tình cờ thấy bài báo nào nên dịch ra và để lên blog cho mọi người cùng đọc. Đây quả thật là một bài báo hay và cũng như một lời cảm ơn mình muốn gởi tới "chú mèo máy" tuyệt diệu này. Cảm ơn vì đã đồng hành với mình trong suốt thời thơ ấu không phải lúc nào cũng tràn ngập niềm vui của mình.

NGƯỜI HÙNG THÂN THIỆN NHẤT CHÂU Á

“Có thể nói rằng Doraemon (どらえもん) là một điều tốt đẹp và dễ thương nhất mà người Nhật Bản mang lại cho thế giởi”, Pico Lyer* nói, “và sự lạc quan không ngừng của Doraemon là một nguồn cảm hứng xuyên lục địa.”

Chắc chắn một lần trong đời bạn đã từng nhìn thấy Doraemon cho dù bạn không biết tên của chú mèo máy. Và một khi đã nhìn thấy Doraemon, bạn ắt hẳn sẽ bị lôi cuốn bởi bầu không khí đầy sức sống và lạc quan xung quanh chú mèo máy màu xanh này. Cái đầu tròn như quả bóng với nụ cười rộng, đôi tay giơ lên khi chào và một vẻ tười cười hồn nhiên, không lo âu; được bắt gặp không chỉ tại Nhật Bản mà còn trên những con đường ở Hà Nội, trong lớp học của những trường Đại học tại Mỹ và cả trong những rạp chiếu phim ở Hồng Kông. Người ta lấy Doraemon làm hình mẫu cho pháo hoa, làm tem thư, làm con trỏ màn hình máy vi tính của Sony, và Doraemon còn xuất hiện trên cả phim ảnh. Nhưng trên hết thảy, Doraemon mang đến một thông điệp cho tất cả mọi người, cho dù chúng ta là ai, thuộc chúng tộc nào, nghèo nàn hay giàu có thì tương lai sẽ trở nên tốt đẹp, thực tại có thể sửa chữa được, và bạn có thể hạnh phúc cho dù bạn đang buồn.

Từ nhiều năm trở lại đây, Nhật Bản đã tạo nên cho thế giới những cỗ máy sang trọng với kiểu dáng tao nhã bật nhất, những tác phẩm truyện tranh và hoạt hình của họ hấp dẫn cả thế giới đến nỗi ban nhạc điện tử Gorillaz đã sử dụng những đặc trưng hình ảnh hoạt hình ấy để làm đại diện cho chính họ trong các video ca nhạc, hay bộ phim hoạt hình nổi tiếng Vua Sư Tử lấy cảm hứng từ một bô phim hoạt hình kinh điển của bậc thầy Osamu Tezuka（おさむ　てずか）. Những vận động viên thể thao như Ichiro Suzuki (いちろ　すずき） hay Hidetoshi Nakata（ひでとし　なかた） đã đem lại sinh khí mới cho làng thể thao thế giới với những cử động uyển chuyển, đầy kỹ thuật và hiệu quả của họ. Thế nhưng không một biểu tượng văn hóa nào của Nhật Bản có được sự ấm áp, đầy thân thiện và đầy tính nhân đạo đối với tất cả mọi người trên thế giới bằng chú mèo máy màu xanh da trời đến từ thể kỳ 22 với chiếc túi thần kỳ trước bụng này.
　

Doraemon không sống trong một thế giới khác chúng ta là mấy, với những chương trình truyền hình hàng tuần và những bộ phim hàng năm cho thấy chú mèo máy này sống trên những con phố rất bình thường, có những hàng xóm rất bình thường ở Nhật Bản. Bạn thân nhất của Doraemon là Nobita (のびた）(cái tên có nghĩa là “bị hạ gục”), một cậu bé yếu ớt, hậu đậu, thường xuyên cần được giúp đỡ, học lớp 4, đeo kính và luôn bị bắt nạt bởi bạn bè trong trường lớp cũng như hay bị thầy cô và bố mẹ la mắng. Như bất kỳ một người bạn tốt nào, Doraemon cùng đi tập bóng chày với Nobita, ngồi bên cạnh Nobita mỗi khi cậu phải “vật lộn” với bài tập về nhà, và luôn cố gắng bảo vệ Nobita khỏi cậu bé mách lẻo Suneo（すねお）( Xê-kô) hay “chàng lực sỹ” Gian（ギアン）(Chai-en). Tuy nhiên không như những người bạn bình thường khác, Doraemon ngủ trong một cái tủ áo trong phòng của Nobita, và cổ máy thời gian của cậu ta thì lại ở trong ngăn kéo bàn học.

Cũng như những nhân vật hoạt hình kinh điển khác như chú chó Snoopy hay chú gấu Paddington, Doraemon cũng có những đặc trưng tính cách và lai lịch riêng. Chú mèo máy cân nặng 129,3 kg, cao 129,3 cm và sinh nhật vào ngày 3 tháng 9 năm 2112. Món ăn ưa thích của Doraemon là bánh rán (dorayaki（どらやき） – một loại bánh của Nhật Bản với nhân đậu ngọt ở giữa 2 miếng bánh). Ngoài ra Doraemon còn có một cô em gái – Dorami（どらみ）, cô mèo máy màu vàng, có tai và lông mi thật dài. Trong khi những thần tượng của giới trẻ Nhật Bản hay những ngôi sao nhạc Pop được “sản xuất” hàng loạt thường có những đặc điểm chung chung thì những nhân vật hoạt hình ở đất nước này, như Doraemon, lại luôn có cá tính riêng biệt đậm nét và đầy chất “nổi loạn” của đời thực.

Một phần khiến cho Doraemon thu hút, cũng giống như những nhân vật hấp dẫn của Hanna-Barbera như: Top Cat hay Yogi Bear, là ở chỗ Doraemon luôn chuẩn bị sẵn sàng cho mọi tình huống, và hầu hết là chuẩn bị sai. Khi nào Nobita bị bắt nạt, Doraemon sẽ lấy từ trong chiếc túi thần kỷ của mình ra chiếc chong chóng tre (takeoputa)　(たけおぷた） hay cánh cửa thần kỳ cho phép họ đi đến bất kỳ đâu. Tuy nhiên với chong chóng tre cả hai chỉ có thể bay thấp trên những nóc nhà của thị trấn, và với cánh cửa thần kỳ thì thường là đưa họ đến những nơi mà cả Doraemon và Nobita đều muốn tránh. Lý do mà Doraemon có màu xanh, theo như được giải thích, do có một chú chuột rôbốt đã gặm mất tai của Doraemon và chính vì lý do đó mà Doraemon bị bạn gái cười chế nhạo, vừa xấu hổ vừa tức giận đã khiến da của chú mèo máy chuyển sang màu ngọc lam. Có lẽ, trong thế giới của những chú mèo máy thế kỷ 22, Doraemon như là Nobita của thế kỷ này vậy.

Tất cả những gì ở trong và xung quanh Doraemon đều mang đậm tinh thần và phẩm chất Nhật: sự thần kỳ ở những bảo bổi của Doraemon (tất cả đều di động), quyết tâm đối mặt với mọi thứ bằng vẻ mặt tươi cười và không bao giờ chịu từ bỏ, và thậm chí là trong một số phong cách rất riêng của chú mèo máy này (Doraemon có một bảo bối có thể giúp cậu và Nobita nhìn trộm Shizuka（しずか） (Xuka) – cô bé mà Nobita để ý- trong lúc tắm). Trong sâu thẳm, Doraemon lại mang tính người một cách sâu sắc: đó là niềm vui khi cậu có một cô bạn gái mèo tên là Michan（みちゃん）, nhưng cô nàng này dường như lúc nào cũng rất khó tiếp cận.

Trên thực tế, sự hấp dẫn xuyên quốc gia, lục địa của Doraemon sẽ dễ thấy hơn nếu chúng ta so sánh cậu ấy với các nhân vật hoạt hình khác của Nhật Bản có thể bắt gặp ở bất kỳ đâu. Hello Kitty (ハローキティ) chẳng có lý do nào để tồn tại ngoài việc đó là một cô mèo dễ thương; rất đáng yêu, luôn mặc đồ màu hồng và hoàn toàn thụ động. Hello Kitty dường như được lấy mẫu từ hình ảnh của những cô gái châu Á được dạy bảo là phải cư xử như vậy tại chốn đông người. Trong khi đó, Doraemon lại đại diện cho hình ảnh của một nhân viên văn phòng béo tốt, vui vẻ sau một vài cốc bia. Hello Kitty, suy cho cùng, không có miệng và không bao giờ di chuyển. Trong khi đó thì Doraemon lại luôn lắm mồm, trong suốt 30 phút của một tập phim, chúng ta có thể thấy Doraemon với nhiều trạng thái tâm lý đa dạng: khi thì lo lắng (cho Nobita), lúc thì cười như nắc nẻ, lúc lại tức đến nổ mắc, khi lại đập lên sàn một cách giận dữ và rồi lại thư thái ngồi nhấm nháp chiếc bánh rán của mình.

Những nhà nghiên cứu thường cho rằng Doraemon có dáng vẻ của nhân vật Astro Boy- một nhân vật của Osamu Tezuka ở thập niên 60- người có hơn 100.000 mã lực sức mạnh ở cánh tay, đèn pha trong mắt và một nhà máy sản xuất điện hạt nhân ở trong ngực. Trong khi Godzilla và Gamera, một ví dụ của thời đại hạt nhân thể hiện khoa học có thể làm gì giúp cho chúng ta, Doraemon (giống như Astro Boy) lại cho thấy một nền công nghệ hứa hẹn và tốt đẹp hơn. Có thể bạn sẽ cho rằng ảnh hưởng của Doraemon cũng giống như Pokemon hay Totoro của Hayao Miyazaki – nhà làm phim hoạt hình tài ba mà hãnh phim Disney mua tất cả bản quyền những tác phẩm ông sáng tác. Nhưng thật ra, Doraemon mang những phẩm chất của chính cậu ta: không chỉ là một người bạn (như Winnie the Pooh) và không chỉ là một biểu tượng (như Mickey Mouse). Trong khi nhân vật Bart Simpson nói và làm những điều mà chúng ta sợ phải làm thì Doraemon lại làm những việc mà chúng ta mơ ước được làm. Như Donald George, người biên tập của ấn phẩm Lonely Planet, nói sau một buổi chiếu của Doraemon ở Califorrnia, “Doraemon tượng trưng cho sự kết hợp tuyệt vời của sự ngây thơ và trí tưởng tượng, sau khi xem phim, bạn ra về với một tâm trạng của “trẻ nít” và cảm giác rằng mọi việc đều có thể. Nó cũng giống như cảm giác mà tôi có khi tôi đi du lịch.”

Một phần khác của huyền thoại Doraemon khiến cậu ta trở thành đề tài luyến tiếc nhất tại Nhật Bản hơn 3 thập kỷ qua đó chính là câu chuyện đằng sau câu chuyện. Gần như mọi người ở Nhật đều biết câu chuyện của Hiroshi Fujimoto（ひろし　ふじもと）, người tạo ra nhân vật Doraemon ở dạng truyện tranh vào năm 1969 và sau đó thuê một người bạn thời tiểu học của mình là Abiko Moto（あびこ　もと） làm việc cho ông (khi Fujimoto qua đời năm 1999, câu chuyện này được đăng trên trang nhất). Và Nobuyo Oyama（大山 のぶ代）, người lồng tiếng nhân vật Doraemon, là một diễn viên xuất hiện thường xuyên trên TV Nhật. Khi mà Nhật Bản thay đổi chính mình hàng tuần để tìm vị trí của nó trong thế giới hiện đại thì Doraemon là một trong một số ít nhân vật có thể đem một cụ bà mặc Kimono （きもの）và một cậu bé tóc nhuộm vàng lại gần nhau. Cho đến nay, Doraemon đã sống lâu hơn 17 thủ tướng của Nhật.

Bạn có thể thắc mắc liệu tất cả những điều nói trên có khiến Doraemon trở thành một người hùng? Một người hùng, theo định nghĩa của Joseph Campbell là một hình mẫu: rời xa nhà, vượt qua khó khăn và bằng cách nào đó nói với tất cả mọi người rằng chúng ta có thể làm nhiều hơn chúng ta đang làm và chúng ta có thể trở thành những con người tốt đẹp hơn. Với những định nghĩa đó, chú mèo máy màu ngọc lam đôi khi ngớ ngẩn nhưng lúc nào cũng vưi tươi với những tia hy vọng không thể cưỡng lại trong đôi mắt, thật sự là một anh hùng. Doraemon cho chúng ta thấy rằng chúng ta luôn phải đối mặt với u sầu và sự mệt mỏi nhưng hãy biến những điều đáng buồn ấy trở thành niềm vui và nụ cười.

*Pico Lyer, tác giả cuố Global Soul, một cộng tác viên của tờ TIME, sống tại Nara, Nhật Bản.


Dịch từ tờ Time

*Hình ảnh trong entry được lấy từ Internet. Mình hoàn toàn không có bản quyền đối với các hình ảnh sử dụng ở trên. 

Book Review: Người truyền ký ức (The Giver)

Hãy tưởng tượng bạn được sống trong một xã hội “hoàn hảo” và “đồng nhất”. Ở đó bạn sẽ không bao giờ phải lo lắng về đồ ăn, thức uống, không bao giờ phải lo lắng về an ninh. Ở một cộng đồng “sạch” đến từng milimet vuông, không một tội ác khủng khiếp nào được thực hiện, không chiến tranh, không phân biệt chủng tộc, không phân biệt màu da, không phân biệt giàu nghèo, giai cấp vì tất cả mọi người đều như nhau. Mọi người trong cộng đồng không hề biết đến đau khổ hay buồn phiền, cái mà họ mang trong mình chỉ là sự yên ổn và những suy nghĩ bình yên. Đến đây bạn có thực sự thích sống trong cộng đồng ấy không?

Người Truyền Ký Ức (The Giver) của nữ văn sỹ người Mỹ Lois Lowry đã đưa người đọc vào thế giới của một xã hội “hoàn hảo, đồng nhất” như vậy, một xã hội giả tưởng, kỳ lạ nhưng lại gần gũi và không khác mấy với thế giới của chúng ta. Ở đó có một bé trai Jonas chuẩn bị bước vào tuổi 12 và em sắp sửa nhận Nhiệm vụ đầu tiên của đời mình. Ở cái cộng đồng “hoàn hảo” này, mọi thứ đều bị ràng buộc bởi những luật lệ và sự chuẩn xác của ngôn từ là cái quan trọng nhất. Luật lệ và Nhiệm vụ được thiết lập ra bởi Hội Đồng Bô Lão, nơi những người sáng lập ra cộng đồng sẽ theo dõi từng đứa trẻ một trong cộng đồng với nhiều quá trình rèn luyện, làm việc tình nguyện cùng với những góp ý của thầy giáo trực tiếp giảng dạy chúng, để cuối cùng Hội Đồng sẽ phân cho mỗi em bé 12 tuổi một Nhiệm vụ, mà các em sẽ gắn liền cuộc đời mình với nhiệm vụ đó. Nhiệm Vụ ở đây có thể là Mẹ Đẻ, Kỹ Sư, Nhà Khoa Học, Giám Đốc khu giải trí, Người Trông Trẻ, Người Trông Nom Người Già, và có cả một Nhiệm Vụ được xem là vinh dự nhất, lớn lao nhất và rất rất lâu mới có người được chọn, đó là Người Tiếp Nhận Ký Ức.

Ở một xã hội mà chỉ một câu nói đùa của một đứa trẻ “Con sắp chết đói đến nơi rồi” cũng sẽ bị đem ra phê bình nghiêm khắc, bởi trong cộng đồng đó không có khái niệm chết đói. Ở một cộng đồng mà hằng năm chỉ có 50 đứa trẻ được sinh ra. Ở một cộng đồng mà người cha và người mẹ không hề sinh ra con cái mà họ đang nuôi dưỡng. Ở một cộng đồng mà bất kỳ ai khi đến tuổi 12 và qua cái tuổi đó sẽ không còn nhớ gì về tuổi tác của mình nữa. Ở một cộng đồng mà một câu hỏi: “Bố mẹ có yêu con không?” thì câu trả lời nhận lại được không phải là “có” hoặc “không” mà là sự đòi hỏi chính xác về mặt ngôn từ “…con có thể hỏi “bố mẹ có thích con không?”… hoặc là “bố mẹ có tự hào về thành tích của con không?”…” Ở một cộng đồng mà người già hoặc trẻ em mới sinh có khiếm khuyết thì sẽ bị “phóng thích”. Ở một cộng đồng mà tất cả mọi người đều “đồng nhất” như nhau về cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Tất cả rồi cũng sẽ yên bình trong cái cộng đồng ấy, chỉ cho đến khi…

Jonas nhận được nhiệm vụ là Người Tiếp Nhận Ký Ức, từ đó cậu khám phá ra được “cảm xúc”. Cậu phát hiện được những cảm xúc cơ bản nhất của một con người, cảm giác yêu thương, sự tức giận, sự cô đơn, sự cô độc… Cậu còn biết đến cả chiến tranh, sự tàn khốc của nạn đói, và cả cái chết.

Câu chuyện với một kết thúc mở về tương lại của Jonas và một nhân vật khác đã để lại trong tôi rất nhiều suy nghĩ về cuộc sống và về chính xã hội loài người.

Người Truyền Ký Ức là một quyển sách hay được viết cho thiếu nhi, thế nhưng đó không phải là quyển sách mà bất kỳ em nhỏ nào cũng có thể cầm lên xem. Như lời của chính tác giả nói về tác phẩm của mình “Người đàn ông tôi đặt tên là Người truyền Ký Ức đã truyền lại cho cậu bé hiểu biết, lịch sử, màu sắc, nổi đau, tiếng cười, tình yêu và sự thực. Mỗi lần bạn trao một cuốn sách vào tay một đứa trẻ, bạn cũng đã làm điều đó. Đó là một điều mạo hiểm. Nhưng mỗi lần đứa trẻ mở một cuốn sách ra, nó đã đẩy cánh cổng ngăn cách mình và Nơi Khác. Và điều này đưa đến lựa chọn. Đưa đến tự do. Đó là những điều nguy hiểm một cách quý báu và tuyệt diệu.” Quả thật là vậy, quyển sách mở ra cho những em nhỏ và cả người lớn đọc nó những sự lựa chọn, và từ đó đưa đến tự do trong tư tưởng của chính mình. Xét cho đến cùng, cái mà Người Truyền Ký Ức mang lại cho độc giả chính là những cảm xúc tinh thế, mãnh liệt của con người. Cái đẹp lung linh, ấm áp, huyền ảo nhưng diệu kỳ của tình yêu thương, của gia đình. Cái lạnh lẽo, khô khốc và tàn ác của chiến tranh, đói nghèo và cái chết. Quyển sách là một chiếc chìa khóa kỳ diệu để mở ra cánh cửa cảm xúc cho những em nhỏ, và những người lớn nếu không quá vô tình.

Có những đoạn tôi như cảm thấy mình như được đồng cảm với chính nhân vật vì cũng đã có lúc bản thân đã vô cảm đến thế nào trong cuộc sống này. Vô cảm mà ngay cả chính mình cũng không hề hay biết. Đôi lúc tôi thấy lạnh gáy vì hình ảnh của cái chết nhưng cũng có thế thấy rạo rực và ấm áp một cách lạ lùng vì những tia sáng rực rỡ của tình yêu thương. Và to lớn hơn cả là sự hân hoan đến bất ngờ với vẻ đẹp của sự tự do.

Không bất ngờ mấy khi Người Truyền Ký Ức dành được Huân chương Newberry, vinh danh những tác phẩm văn học có ảnh hưởng và đóng góp to lớn đối với trẻ em, câu truyện mà Lois Lowry xây dựng lên vừa hoang đường, vừa thực với những nhân vật không phức tạp nhưng phản ánh đầy đủ những cảm xúc của một con người hoàn thiện.

Quyển sách này không dành cho những ai có suy nghĩ về một màu hồng vĩnh cữu hay một cái đẹp hoàn hảo đến phi thực tại, nó dành cho trẻ em nhưng chỉ những em nhỏ nào có một trái tim nhân hậu và dũng cảm, cũng như lòng vị tha và thơ ngây của trẻ nít.

Đừng vội đưa ngay cho em bạn đọc, mà hãy đọc nó trước để xem em bạn đã chuẩn bị để đón nhận chiếc chìa khóa đến với cánh cửa cảm xúc này hay chưa.

Người lớn và con nít

Một chiều mưa nặng hạt đổ dồn trên mặt đường, những con gió thổi mạnh tạt những giọt nước mưa trắng xóa và lạnh ngắt vào người, tôi vẫn ngồi đó không muốn di chuyển. Từ vị trí này, tôi hứng vào mình những hạt mưa lạnh ngắt, lạnh nhưng khiến đầu óc tôi thanh thản và tỉnh táo lạ thường.

Từ trong quán nhìn ra đường, tất cả ngập trong một màu trắng xóa của cơn mưa, người người cứ thi nhau lướt qua tầm nhìn của tôi một cách vội vã, ai cũng mong muốn về đến nhà thật nhanh trong thời tiết như thế này. Riêng tôi vẫn ngồi im lặng trong quán nước mía, bên cạnh là thằng bạn, trước mặt là hai ly cà phê đã uống hết từ đời tám hoánh nào, thằng bạn thì tai đeo headphone ngồi nhẩm theo những bài hát được phát ra từ chiếc ipod của nó. Còn tôi chỉ ngồi im lặng ngắm từng đợt mưa rơi và suy nghĩ.

Điện thoại rung, một đứa bạn khác nhắn tin vừa mới đi tắm mưa về. Tôi mỉm cười và chợt nhớ mình cũng đã có một thời như thế, thời tôi vẫn còn là một đứa trẻ…

Trong đầu tôi hình dung ra hình ảnh người bạn của tôi, toàn thân ướt đẫm vì mưa bước chân vào nhà và đối diện với những vị phụ huynh đáng kính, chắc chắn là cậu chàng sẽ bị sạc cho một trận vì tắm mưa. Vẫn biết ba mẹ “la mắng” mình cũng vì xót con, thương con nhưng nhiều khi tôi tự hỏi ở trong họ- những người mà họ cho là đã lớn- có còn hiện diện những cảm xúc muốn khám phá, cảm xúc muốn làm một cái gì đó vượt giới hạn, cảm giác được sống một cuộc sống của tuổi trẻ nữa hay không?

Bạn có nhớ không? Có những lần khi bạn chỉ là những đứa trẻ, có những việc bạn không thể hiểu tại sao người lớn lại làm như thế này hoặc như thế nọ, có những việc bạn được họ dạy rằng đó là những việc không đúng và bạn không được phép làm như vậy, thế rồi cuối cùng bạn tận mắt chứng kiến họ làm những việc đó, bạn thắc mắc, bạn ngạc nhiên và câu trả lời bạn nhận được là “sau này lớn lên con sẽ hiểu” hoặc là “đó là việc người lớn phải làm”, vậy cụ thể “những việc người lớn phải làm” là những việc gì? Có những việc, đặc biệt là những việc về tình cảm, con nít cư xử theo bản năng, thích cái gì là nói thích cái ấy, yêu ai là nói yêu người ấy. Người lớn thì sao? Thích cái này thì lại nói là thích cái kia, yêu người này thì lại nói là thích người kia có khi chính bản thân họ cũng không biết mình yêu ai, thích ai hoặc tình cảm của họ đang ở đâu?

Người lớn nói “con nít không được hút thuốc”, con nít hỏi lại “tại sao người lớn lại hút?”, người lớn sẽ trả lời “có những việc người lớn phải làm!”. Người lớn nói “con nít không được yêu quá sớm”, con nít hỏi lại “tại sao?” người lớn sẽ trả lời “có những việc chỉ khi lớn mới được làm!”. Người lớn nói “con nít phải làm theo những gì người lớn bảo con nít làm”, con nít hỏi “thế nếu con nít muốn làm theo những gì con nít muốn thì sao?”, người lớn sẽ trả lời “những gì người lớn chỉ bảo cho con nít đều tốt cả và con nít phải nghe theo người lớn!”. Tôi tự hỏi, vậy quay lại thời gian trước kia, khoảng thời gian thật lâu là lâu lúc mà “Trời sinh ra trước nhất, chỉ toàn là trẻ con”*, lúc đó trẻ con đâu có “người lớn” ở đó để mà chỉ cho trẻ con phải làm cái này, phải làm cái kia hay là làm những việc mà “người lớn phải làm”. Lúc đó chẳng phải là trẻ con phải tự mình suy nghĩ, tự mình đam mê, tự mình cảm nhận, tự mình sống đó sao, tất cả đều phải “tự mình” cả mà thôi. Vào khoảng thời gian đó đâu có “người lớn” nào ở đó thế nhưng trẻ con vẫn lớn lên, vẫn trưởng thành để trở thành “những người lớn”. Thế thì những việc mà “người lớn phải làm” đó chẳng phải là những việc mà trẻ con làm được lặp đi lặp lại từ ngày này qua ngày nọ, từ năm này qua tháng nọ mà thôi ư? Hay “người lớn” thực chất chỉ là những “đứa trẻ” được giấu trong những thân xác to lớn và những “đứa trẻ” đó bị cuộc đời làm tổn thương, bị cuộc đời đem đến những màu đen vào những giấc mơ hồng đầu đời, để rồi từ đó “những đứa trẻ” đó bị thất vọng, thế rồi chúng khép kín lại, chúng sống trong những thân xác lớn hơn, làm những công việc ít bị tổn thương hơn, hy vọng những điều nhỏ hơn hay thậm chí là không hy vọng, sống một cuộc sống ít đam mê hơn thế rồi dần dần, những “đứa trẻ” ấy trở thành những “người lớn” và rồi những “người lớn” ấy với một tình thương tràn ngập với con cái của mình, họ cũng biến con cái thành những “đứa trẻ” như họ, sống một cuộc đời như họ. Hay “người lớn” quá e sợ trước những điều thất vọng để rồi không sống được một cuộc đời đầy hào hứng và một khi đã quá quen với cuộc sống đó họ lại e sợ con cái họ sống một cách quá hào hứng, thế là họ tìm mọi cách để ngăn cản cách sống đó từ khi nó mới manh nha bắt đầu bằng những lý do như “đó là những việc chỉ người lớn mới làm”, tuy nhiên có nhiều việc “người lớn” nói là chỉ có họ mới làm mà thật chất họ cũng có làm được đâu. Có thật là mọi thứ đang diễn ra như vậy không?

Vậy rốt cuộc, “lớn lên” là một quá trình đau thương và đầy đau khổ đến nổi mà có một số “đứa trẻ” không bao giờ có thể trở thành người lớn, hay đó là một trải niệm đầy tuyệt vời mà chỉ một số trẻ nhỏ biết cách nắm bắt để trở thành người lớn thật sự? Liệu thật sự có ranh giới giữa “người lớn” và “trẻ con” hay không? Và thật sự thì, ai phải học hỏi từ ai đây, trẻ con hay người lớn?

*Lấy từ bài thơ Truyện Cổ Tích Loài Người của Xuân Quỳnh

Đằng sau những nỗi buồn

Tôi tự hỏi đằng sau những nỗi buồn là gì? Liệu còn thứ cảm giác nào sau đó nữa không?

Đã bao giờ bạn ngồi nhìn một cách vô thức, không mục đích, không định hướng, nhìn chỉ đơn giản là để nhìn vào khoảng không gian trước mặt. Đầu óc thì trống rỗng. Bạn cứ ngồi như vậy hàng giờ, mặc cho đôi chân tê nhừ, mặc cho lưng có mỏi đến thế nào đi nữa, bạn vẫn không quan tâm. Bạn chỉ ngồi đó, nhìn và chỉ nhìn. Bạn thở. Bạn bất động. Bạn chìm đắm vào không gian riêng của mình. Bạn không quan tâm đến bất kỳ điều gì xung quanh, kể cả là cơ thể của chính mình. Đối với bạn lúc này, bất động là thứ duy nhất bạn muốn. Một cảm giác tồi tệ chăng? Hay không có cảm giác nào? Cái gì là có, cái gì là không ở đây? Hay tất cả cũng chỉ là điều vớ vẩn, không quan trọng?

Đã bao giờ bạn xem một bộ phim hài, tất cả mọi người cùng cười mà bạn chỉ muốn khóc thật to chưa? Xung quanh bạn là những tiếng cười giòn tan, trút bỏ mọi mệt nhọc, trút bỏ những suy nghĩ đau buồn. Trong bầu không khí như vậy, bạn lại chỉ muốn khóc, bạn chỉ muốn chỉ cho người ta thấy rằng những nụ cười ấy đang làm đau bạn, những tiếng cười ấy đang đè nặng lên trái tim của bạn, những nụ cười ấy làm cho một ngày của bạn trở nên tăm tối hơn một chút, những nụ cười ấy làm bạn cô độc hơn một chút, và điều tệ hại nhất là chính bạn lại nở một nụ cười giả tạo để hòa vào đám đông ấy, để vừa lòng họ và để họ được hưởng một niềm vui trọn vẹn mà không bị quấy nhiễu bởi một kẻ ngớ ngẩn đi khóc lóc vì một bộ phim hài.

Đã bao giờ bạn đón ngày mới bằng một cái đầu rỗng, mắt đã mở nhưng thân thể không muốn động đậy, bạn chỉ muốn nằm đó mãi mãi. Nằm trên chiếc giường êm ấm của mình, nằm trên nơi mình cảm thấy an toàn nhất. Không muốn bước chân ra khỏi đó dù là trong ý nghĩ. Bạn chỉ muốn được ở đó, chỉ muốn được che chở, bạn sợ phải thức dậy, bạn sợ phải thực hiện những công việc buồn tẻ của một ngày, bạn sợ phải ra đường, sợ phải tiếp xúc và sợ phải sống. Bạn ước giá như giây phút này cứ kéo dài mãi, và bạn chỉ cần nằm đây mãi cũng đủ hạnh phúc lắm rồi.

Cứ vậy, nếu cứ tiếp tục kể sẽ còn rất rất nhiều những thời điểm mà cảm xúc của chúng ta vượt lên cả nỗi buồn, ta đâu chỉ có nổi buồn không đâu phải không? Đằng sau nó còn rất rất nhiều thứ cảm xúc mà không phải ai cũng muốn chạm đến. Hoặc giả, có chạm đến họ cũng sẽ không kêu lên rằng họ vừa khám phá ra một trạng thái cảm xúc không vui vẻ gì. Ai cũng muốn vui vẻ, ai cũng muốn hạnh phúc, vậy còn buồn để phần ai đây?

Những buổi trưa trên thành phố

Sau này nếu có đi đâu hoặc định cư ở một nơi nào đó, điều làm tôi nhớ nhất trên cái mảnh đất này, có lẽ là những buổi trưa yên tĩnh đến lặng người.

Thành phố này vốn dĩ chẳng nhỏ, dân số cũng thuộc tầm đông đúc và con người thì cũng bận rộn, nhưng tất cả những điều ấy dường như chẳng hề ảnh hưởng đến những buổi trưa yên ắng nơi đây. Vào những ngày không có nắng, thời tiết mát mẻ, bạn có thể lái xe đi dọc những con đường trung tâm của thành phố và tận hưởng cái không khí tĩnh lặng có phần lạ lùng. Thời gian cứ như bị nén lại và trôi đi một cách chậm chạp. Những âm thanh trên thành phố cũng dịu lại, không ồn ã hay khó chịu. Người trên đường gần như cũng chậm rãi một cách đặc biệt. Không có một thứ gì hay một ai phải vội vã. Dường như đối với họ, thời gian đang là một kho báu đặc biệt to lớn và họ “có quyền” được sử dụng một cách “tẹt ga”. Nhưng căn nhà đóng cửa im ỉm. Những hàng quán cũng không còn cái vẻ bận rộn thường thấy. Ngay cả ở những hàng ăn vốn dĩ đông đúc, con người ta cũng lặng lẽ ăn uống và lặng lẽ ngồi đấy; thư thái chờ đến lượt mình.

Những quán cà phê đông đúc thường ngày cũng im lặng trầm ngâm. Những người khách bộ hành dừng chân nghỉ ngơi đợi chờ cái thời khắc chậm chạp này trôi qua một cách kiên nhẫn. Những giọt cà phê đen nhỏ đều đặn mà nếu thật chú ý, đôi lúc ta có thể nghe được cả những tiếng tí tách. Những làn khói thuốc được “thả” đều đặn trong một khoảng không gian chật ních những người nhưng lại khá là yên ắng. Cho dù đó là quán cà phê đông đúc nhất thành phố, cho dù trong lòng nó những người ngồi đấy vẫn đang thì thầm to nhỏ những câu chuyện dài bất tận, thì ở ngoài kia, trên những con đường, một sự yên tĩnh đến tuyệt hảo. Chẳng có một sự ồn ào nào có thể vượt ra khỏi giới hạn của những ngôi nhà, những cánh cửa để ùa lên những lòng đường, những con phố. Có lẽ, ngay cả tiếng ồn cũng đi ngủ trưa.

Cứ như vậy, hết ngày này sang ngày khác, tôi vẫn luôn tìm cho mình một góc nhỏ để ngồi yên lặng. Tôi không chờ cà phê đen nhỏ giọt hay thả những làn khói thuốc mỏng manh lên cái bầu không khí tĩnh mịch kia. Tôi chỉ đơn giản là ngồi đó, thả tâm trí mình vào những câu chuyện, những suy nghĩ và vào ngay bên trong của sự yên tĩnh. Thời gian cứ thế mà trôi qua cho đến cái thời khắc mọi vật dường như bừng tỉnh và tiếp tục quỹ đạo sống thường ngày. Đó cũng là lúc tôi biết thành phố vừa trở mình.

Tôi yêu những thời khắc như thế này thật nhiều bởi nó giống như "một người bạn đồng hành" mà tôi có thể tin tưởng được, và tôi cũng biết rằng, có lẽ sẽ có nhiều người giống như tôi. Yêu nơi mình sống chỉ vì những buổi trưa như thế.

*Hình ảnh được lấy từ đây. Mình không có bất kỳ quyền nào đối với hình ảnh trong note này. 

Vỡ kịch không có hồi kết

Lại một buỗi trưa cả khu xóm này phải "chứng kiến" một "vỡ kịch" không mấy thoải mái. Vẫn là gia đình ấy - cái gia đình sát vách cạnh nhà tôi, với những tiếng khóc, tiếng đồ đạt bị đập vỡ và những tràng chửi bới bất tận.

Tất cả diễn ra như một tần số bất biến có chu kỳ cụ thể và dường như nó không có điểm dừng. Mở đầu là những tiếng cãi vã, lúc đầu thì nhỏ rồi một lớn dần lên, không quên kèm theo cả sự hằn học và xúc phạm lẫn nhau. Từng lời, từng lời một như những "lưỡi dao" mà người ta cố gắng dùng hết sức mình để cắm phập vào "lồng ngực" của đối phương. Tôi thầm nghĩ, có lẽ đã từ lâu, chẳng có "giọt máu" nào chảy nữa rồi, bởi những vết "đâm" cứ đều đặn và thường xuyên như thế và con người ta có lẽ đã quá quen thuộc với tình cảnh ấy. Cứ như vậy, "vỡ kịch" cứ thế tiếp diễn, phụ họa cho những tiếng loảng xoảng của đồ đạt bị ném, bị đập là những tiếng khóc, tiếng gào thét, tiếng kể khổ và những lời thóa mạ. Phụ nữ thì la khóc và than thân trách phận, đàn ông thì đập, phá và đánh nhau. Tất cả đều có "lớp", có "lang" và đều quá đỗi quen thuộc, nó quen đến mức chỉ cần ngồi một chỗ trong phòng, tôi đã có thể tưởng tượng ra tiếp theo những người đàn bà trong căn nhà ấy sẽ nói gì, những thằng đàn ông trong nhà đó sẽ làm gì và cả những người hàng xóm sẽ làm gì. Cao trào của "vỡ diễn" là sự va chạm vào nhau, dữ dội và hùng hỗ của một kẻ được "phân vai" là "con" và của một người được đảm nhiệm "vai" một "người cha". Họ lao vào nhau, xoay vần trong cuồng nộ và đánh nhau. Tất nhiên sẽ có những người hàng xóm "tốt bụng" đóng vai "phụ" để vào can ngăn. Tất cả những người còn lại sẽ hoàn thành vai diễn của mình một cách mỹ mãn - những vai diễn "quần chúng" ngồi đó để chứng kiến "vỡ kịch" hay có thể bị buộc là những khán giả bất đắc dĩ. Họ ngồi trong nhà của mình, đưa mắt theo dõi từng hành động và lời nói của những "diễn viên" một cách chán chường và hờ hững. Chẳng có gì khó hiểu khi một "vỡ kịch" như thế, dù với nhiều âm thanh và hành động sống động, lại không chứa đựng trong nó một chút xíu xúc cảm nào cho "người xem". Tất cả đều như một quá trình được biên soạn sẵn. Chính xác như một chu kỳ.

Thật đáng nể phục khi người ta phải căng mình lên để "phun" vào nhau những lời nói cay độc và cũng phải căng mình lên để hứng chịu và phá hoại. Những người trong căn nhà ấy đã, đang và sẽ "đóng" cho trọn vai diễn của mình. Không có điểm dừng lại. Tất cả rồi sẽ tiếp diễn theo một mạch sống thường ngày. Rồi chỉ trong chốc lát nữa thôi, mọi thứ sẽ chìm xuống, và gia đình đó sẽ lại ngồi cạnh nhau trên cái sân trước của căn nhà, cùng nhau tất bật chuẩn bị cho một vụ đánh bắt cá mới của ngày hôm sau. Họ sẽ vẫn ngồi đấy, làm những công việc họ vẫn thường làm. Nói những điều họ vẫn thường nói hoặc đôi khi chỉ là ngồi đó với những đôi tay làm những động tác thuần thục và nhuần nhuyễn mà không nói một tiếng nào.

Cũng gia đình ấy, tháng trước vừa mới nhận vào nhà mình một người con dâu ở độ tuổi 17-18 gì đấy, trẻ hơn chồng của cô ta một hay hai tuổi. Hai vợ chồng trẻ kia, sẽ ngồi cạnh nhau, cạnh cha mẹ mình vào những buổi tối. Họ sẽ im lặng và làm công việc của mình. Đôi lúc nhìn họ, tôi tự hỏi, liệu sau này họ có thay thế cha mẹ mình để đóng tiếp những "vỡ kịch" vô nghĩa kia không? À mà có lẽ tôi lầm, họ cũng đã tham gia vào "vỡ kịch" đó rồi, chỉ là chưa đến lúc để đảm nhận "vai chính" mà thôi.

Lại một tiếng chửi bới, tiếng đập phá dữ dội và một tràng dài la hét. Tôi mở mắt, cầm điện thoại và gọi đến số 113. Trong đầu chợt nghĩ, đã đến lúc cần một ai đó hạ màn.