Đôi điều về Đỏ của Nguyễn Dương Quỳnh

Tháng 2, đối với tôi là tháng của tết âm lịch, của gia đình, của bạn bè và của những nhà văn nữ Việt Nam.

Nói ra thì tôi không tha thiết lắm đối với các tác phẩm văn học Việt Nam đương đại là mấy ngoại trừ các sáng tác của chị Nguyễn Ngọc Tư. Tôi có thể dành hàng giờ, hàng tuần để nhẩn nha những tác phẩm văn học của thế giới, mua như lên đồng những cuốn sách mới ra của những nhà văn ngoại quốc, vậy mà lại rất dè dặt khi đụng đến các tác phẩm văn học đương đại Việt Nam. Nói thật tình thì nhiều lúc cũng cảm thấy mình có cái tư tưởng "sính ngoại" đậm đặc. Nghĩ vậy, qua năm mới này, tôi đã tự ép mình vào một thói quen mới, tìm hiểu và cố gắng đọc những tác phẩm của các nhà văn Việt Nam đương đại mà không phải là Nguyễn Ngọc Tư (viết đến đây thì chắc ai cũng biết tôi là fan cuồng của chị, tôi cũng có một bài review tác phẩm của chị Tư tại đây). [nói như thế này không có nghĩa là trước đây tôi không mua hay đọc bất kỳ tác phẩm văn học nào của các nhà văn trong nước, thật ra tôi cũng có đọc và ưa thích một số tác phẩm đương đại như Nhân trường hợp chị thỏ bông của Thảo Hảo (Phan Thị Vàng Anh), Big Bang bỏ túi của Thu Nguyệt, Song Song của Vũ Đình Giang và một số quyển khác không đáng kể. Đại ý ở đây, văn học Việt Nam ở giai đoạn này không cuốn hút tôi là mấy.]

Để bắt đầu cho thử nghiệm này, tôi chọn Đỏ của Nguyễn Dương Quỳnh. Lý do tôi chọn tác phẩm này để đọc đầu tiên là vì cái en-try Đọc Đỏ trong Đỏ của chị Tư. Lý do thứ hai là vì bìa sách đỏ rực nhưng lại đẹp đến quyến rũ, nhiều khi tôi mua sách cũng chỉ vì những trang bìa đẹp hết sảy!

Trước hết tôi muốn nói về Đỏ - tập truyện vừa của nữ nhà văn trẻ Nguyễn Dương Quỳnh, đây là một tác phẩm thật sự làm tôi bất ngờ bởi hai lý do sau:

1. Tác giả còn khá trẻ, chỉ mới sinh năm 1990 nhưng những gì Quỳnh viết trong Đỏ, thật sự đòi hỏi trải nghiệm về cuộc sống tương đối dài hơi.


2. Văn phong của Đỏ làm tôi gợi nhớ rất nhiều về Kitchen của Banana Yoshimoto, một trong những tác phẩm yêu thích nhất của tôi. Tất nhiên so sánh Quỳnh với Yoshimoto là một điều hết sức phi lý, nhưng phải nói rắng, Quỳnh đã tạo cho tôi một cảm giác thật sự dễ chịu khi đọc Đỏ, hệt như Yoshimoto làm tôi phải run rẫy khi đọc Kitchen.

Cần phải nói thêm rằng, Đỏ là một tập truyện vừa gồm hai truyện Đỏ và Nước xốt cà chua. Cá nhân tôi chỉ thích truyện Đỏ và tôi cũng đồng ý với ý kiến của chị Nguyễn Ngọc Tư khi cho rằng, Đỏ chỉ cần đứng riêng với thêm một số tranh minh họa thì đã là một tác phẩm tuyệt vời. Để thêm Nước xốt cà chua vào thật sự khiến tác phẩm như một nồi bún ngon bị cho thêm quá nhiều gia vị.

Ở truyện ngắn Đỏ, tôi tìm thấy sự lặng lẽ của một người trẻ tuổi xa xứ, với sự cô đơn thường trực như một điều hết thảy bình thường. Một vòng quay của cuộc sống cứ quay đều đến nhàm chán nhưng nhân vật vẫn cứ xuất hiện một cách rõ nét và kiên trì đi hết chặng đường của mình. Là một sinh viên mỹ thuật cô độc, sống trong một khu nhà trọ của người Hoa mà lại không biết nói một chữ tiếng Hoa, với thói quen thích ăn táo và gọt táo, chỉ chừng ấy thôi cũng đủ làm nhân vật chính của Đỏ có một cái gì đó thật bình thường nhưng cũng thật sự ấn tượng. Những mối quan hệ giữa người và người trong Đỏ không dựa trên sợi giây kết nối của ngôn từ, mà chỉ có cảm xúc và nỗi niềm mới chính là chất liệu để các nhân vật đến với nhau, chạm vào nhau, rồi lại rời xa nhau. Những mối liên hệ như những đường vòng cung gợn sóng của mặt hồ, chạm vào nhau rồi lại lan rộng ra đến vô cùng. Tôi cứ vậy, thả mình bay theo những cảm xúc của nhân vật chính, những xao động, trăn trở và bứt rứt, để rồi, đến cuối cùng, tôi lại trở về với tôi với những bình yên của một sự cân bằng về mặt xúc cảm. Ngoài nhân vật chính ra, những tuyến nhân vật khác như người đàn ông Trung Hoa, cô người mẫu, đứa trẻ, chủ tiệm bánh, bà chủ nhà trọ đều tạo được một sự cân bằng vừa đủ cho câu truyện, họ không quá rõ nét cũng không quá mờ nhạt, hệt như những thứ gia vị được nêm nếm vừa phải để cho ra đời một món ăn tuyệt hảo.Tôi mừng vì đã mua vé để xem "bộ phim" Đỏ và được thưởng thức trọn vẹn mạch cảm xúc chầm chậm, mọi thứ đều diễn ra một cách từ tốn, nhẹ nhàng nhưng quả thật, vô cùng sâu lắng.


Cũng chính vì Đỏ được viết một cách xuất sắc như vậy, vô tình truyện tiếp theo Nước xốt cà chua, qua giọng kể của nhân vật Trần Nam Trung và quá trình thừa kế quán ăn của ông nội để lại sau khi mất; kèm theo một loạt các mối quan hệ chồng chéo với một cô gái cùng vẻ bề ngoài trung tính, người bạn gái cậu yêu đơn phương với những tình cảm lẫn lộn phức tạp và với một chàng đầu bếp không nói chuyện, chưa kể với con mèo hoang xấu đau đớn mang tên Nước Xốt Cà Chua, như một cú lọt thõm không đáng có trong mạch cảm xúc của người đọc. Nước xốt cà chua, mặc dù là một truyện ngắn khá với những tình tiết thú vị, có thắt nút, mở nút rồi lại thắt nút và để đó. Truyện cũng có sự lồng ghép khéo léo của cảm xúc, của triết lý và cả sự trăn trở thời đại (mà không hẳn là về cuộc sống hay xã hội) của những người trẻ tuổi. Bằng cách tạo ra một loạt các nhân vật không ít thì nhiều với những bí ẩn trong quá khứ và cả hiện tại, tôi có cảm tưởng như Nguyễn Dương Quỳnh muốn đưa người đọc vào mê lộ của những tiểu tiết và sự phức tạp của các mối quan hệ, nhưng điều đáng tiếc, kết quả cuối cùng là không có mối quan hệ nào được giải quyết một cách trọn vẹn cũng như không có một cảm xúc nào được đẩy đến cao trào. Tất cả đều mang một cảm giác dở dang, lưng chừng, và tóm lại là chưng hửng. Thêm vào đó, tôi cũng thật sự không thích cách trình bày nội dung của Nước xốt cà chua, Quỳnh chủ ý làm cho rõ ràng nội dung những bức thư giữa các nhân vật gởi cho nhau ngày từ đầu mỗi phần khiến tôi có cảm giác tác giả không tin tưởng lắm việc người đọc có thể tự nhận biết bức thư nào được gởi đi bởi nhân vật nào và gởi cho ai. Tôi cực kỳ không thích kiểu chú-thích-mà-không-phải-chú-thích như thế này: Thư của Vương Lệ Hoa (trang 137), Thư của Trần Nam Phong gởi cho Vương Lệ Hoa (trang 152), hay "chương này dành cho bạn, người bạn yêu mến nhất của tôi" (nếu để dòng đề tặng này ngay đầu truyện thì tôi có lẽ đã không thấy khó chịu). Có lẽ Quỳnh nên tin tưởng nhiều hơn vào khả năng nhận thức của độc giả. Thật ra, Nước xốt cà chua không phải là không có những nét đặc sắc của một truyện ngắn hiện đại, nhưng sau cái không khí tuyệt vời của Đỏ, nó nên được đứng riêng ở một tuyển tập khác bởi nó mang một phong cách quá trẻ, quá ngây thơ và gấp gáp khi so sánh với sự sâu lắng dịu dàng của Đỏ. Quả thật là một điều đáng tiếc!

Đối với tôi, Đỏ là một cuốn sách đáng đọc và Nguyễn Dương Quỳnh thật sự là một niềm hy vọng cho nền văn học đương đại Việt Nam, có thể vẫn còn quá sớm để đưa ra một nhận định như vậy, nhưng tôi vẫn tin rằng với những gì Quỳnh làm được trong truyện ngắn Đỏ, cô còn có thể tiến xa hơn nữa, miễn sao cô vẫn còn giữ được sự sâu lắng, nhẹ nhàng và "yên tĩnh" mà cô đã có với Đỏ.

Cuộc hành trình, hy vọng, cứ như thế mà tiếp tục...

PS: Ban đầu tôi định so sánh giữa Đỏ và bộ ba tuyển tập truyện ngắn của Trần Thị NgH (tên thật là Trần Thị Nguyệt Hồng), nhà văn nữ thuộc thời kỳ trước 1975, gồm Nhà có cửa khóa trái, Lạc đạn và Nhăn rúm. Nhưng nghĩ lại thì nên có một entry khác cho bộ ba tuyển tập thú vị này. Trong trường hợp các bạn không biết Trần Thị NgH là ai thì mời xem thêm tại entry điểm sách của bác Nhị Linh.

Truyện ngắn: Nó không có ở đây

1.

Nó không có ở đây!

Vậy nó ở đâu? Hắn không biết. Hắn quay quắt đi tìm nó như một kẻ dại. Hắn thở dốc khi phải vật lộn từng ngày chỉ để làm một công việc duy nhất: kiếm tìm nó.

Hắn ăn. Hắn ngủ. Hắn làm tình và hắn chỉ nghĩ về nó. Đối với hắn việc tìm cho ra nó là một nỗi ám ảnh không dứt. Ngay cả trong giấc mơ hắn cũng chỉ mơ về nó. Khi tỉnh, hắn tìm kiếm nó, khi nhắm mắt lại, hắn và nó mãi chơi trò cút bắt trong một không gian vô định. Nó trốn, hắn tìm. Giật mình tỉnh giấc, chưa bao giờ hắn cảm thấy thật sự được nghỉ ngơi. Tất cả cảm xúc. Tất cả suy nghĩ. Tất cả các mối quan hệ. Tất cả những gì của hắn. Chỉ quay xung quanh một điểm. Là nó.

Hắn đi lang thang trên những con phố dài, hết nhìn chỗ này đến ngó chỗ kia. Hắn ngồi ở quán này một lát, trú lại quán kia một chốc; ở đâu cũng vậy, như một quy trình máy móc và cũ kỹ, thức uống hắn gọi luôn là một ly đen đá không đường và một bao thuốc con ngựa. Cà phê chưa bao giờ hắn nốc cạn đến tận cùng của thứ nước đắng chát và đậm đặc nicôtin ấy, nửa ly, đó là tất cả những gì hắn có thể uống. Thuốc lúc nào hắn cũng chỉ đốt 3 điếu ở mỗi quán hắn ghé qua, không nhiều hơn, cũng không ít hơn. Có lẽ hắn tự ép mình nghĩ rằng mọi thứ chỉ là sự nửa vời khi không có nó. Có những khi hắn đến với những quán bar, ngồi đó hàng giờ với ly gin - tonic và một lát chanh dưới đáy ly. Hắn nghiêng nghiêng chiếc cốc thủy tinh trong suốt cho rượu sóng sánh, hắn nhìn những viên đá lắc qua lắc lại trong chiếc cốc dày cộm đó, miệng nở một nụ cười mông lung mà đôi lúc anh chàng bartender phía sau quầy rượu chột dạ nghĩ rằng mình đang tiếp một kẻ điên. Cũng có đôi khi hắn ghé thăm vũ trường có tiếng bật nhất trong cái thành phố này và cũng tại đó những ly rượu cũng nửa vời như không bao giờ được uống cạn, chỉ có những điếu thuốc là được đốt không ngừng nghĩ, khói nhả trắng cả một bàn, khói nhuộm một màu xanh lè của những tia đèn lazer cực mạnh, ánh sáng ma quỷ đó quét lên mặt hắn những đường rằn ri, vằn vện, không phân biệt được đâu là khuôn mặt của hắn, đâu là ánh sáng của nền văn minh tiệc tùng. Tiếng nhạc đập đến thủng tai, đập đến rớt tim ra ngoài còn tay hắn thì ôm trọn ngực của đàn bà. Trong những phút giây đó, bất chợt hắn ngửa mặt lên trời, mắt lim dim, không biết có phải vì những suy nghĩ mông lung hay bởi cám giác đê mê khi ôm trọn bầu ngực của những người con gái xinh đẹp trong tay, rồi lại tự hỏi nó đã đi đâu.

Như một thói quen, mở đầu ngày mới của hắn là quán cà phê thân thuộc và hàng giờ “ngồi đồng”, mắt nhìn dòng người qua lại rồi lại ra tự tạo ra vẻ suy tư về một nỗi lo ngại nào đó cho xã hội, cho nhân loại. Người khác không biết nhìn vào lại tưởng có một kẻ trẻ tuổi đang ngồi suy nghĩ cho thành phố, cho đất nước; kỳ thật chẳng có cái mẹ nào trong cái mớ suy nghĩ của hắn liên quan đến mảnh đất này dù chỉ là mảy may. Trong ánh nhìn của hắn, nếu nhìn thật kỹ, người ta sẽ dễ dàng nhìn ra những tia nhìn khinh miệt, có phần ác ác. Hắn không thèm che dấu cái sự khinh miệt đó khi nghe người khác nói chuyện về chính trị, về xã hội, về con người và về cả tình yêu. Tất cả những thứ đó, không thật sự thuộc về thế giới của hắn. Đối với hắn, một ngày nữa vừa mới trôi qua trong sự chờ đợi, lang bạt và khinh miệt, phải, khinh miệt là từ mà hắn luôn nghĩ tới. Hắn khinh miệt mọi người, hắn khinh bỉ xã hội này, và như một sự cân bằng tất yếu, cả thế giời này cũng khinh miệt hắn, không nhiều hơn cũng chẳng ít hơn. Màn đêm rồi sẽ rơi xuống, đánh thõm như một hòn đá rơi xuống một mặt hồ phẳng lặng đến mức buồn chán, nó như một cái tát trời giáng vào khuôn mặt đờ đẫn, không cảm xúc của hắn, một lần nữa nhắc hắn nhớ ra rằng, cuộc tìm kiếm vẫn còn ở đó, chưa thể kết thúc. Nó ở đâu? Hắn mệt mỏi tự hỏi, không biết lần thứ bao nhiêu trong ngày.

Mong ước tự do

"Con người được tự do vào cái khoảnh khắc mà họ ước rằng họ được tự do"
Voltaire

Ngôi nhà mới, nước trong vắt nhưng không xanh như tôi vẫn thường ở dưới sông. Tôi vẫn không hiểu tại sao mình lại ở đây. Tôi đang tung tăng bơi lội trên dòng sông quen thuộc của mình, đang đùa vui cùng bạn bè thì bổng, ùm, một tiếng vậy thôi là tôi đã bị ném vào chỗ này rồi. Mọi thứ ở đây thật tốt, nước thật trong, thức ăn lúc nào cũng đầy đủ, tôi chưa bao giờ phải bị đói bao giờ dù rằng trước đây khi còn ở sông có một hai ngày tôi phải nhịn đói. Mọi thứ đều rất ổn, nhưng tôi thấy mình không ổn.

Ở đây tôi hay bị đụng đầu lắm. Dường như có một bức tường vô hình hiện hữu vậy. Cho dù trước mắt tôi không thấy gì cả nhưng cứ bơi đến đó là “cộp”, đau điến. Tôi cứ bị như vậy mãi, dù tôi biết rằng ở chỗ nào đó tôi sẽ bị đụng đầu, thế nhưng cái ước muốn được bơi đi xa hơn cái nơi tôi đang sống, được thoát khỏi cái căn nhà mới này luôn thôi thúc tôi bơi, bơi cho đến khi “cộp”.

Một hôm tôi thấy có một cái cái gì đó tròn tròn, sáng sáng, gõ cộp cộp tại nơi mà tôi cho rằng chính là bức tường vô hình. Nó cứ trắng trắng như là thức ăn hằng ngày của tôi vậy, nhưng to hơn rất nhiều. Cái vật đó cứ lượn qua lượn lại trước mắt tôi, thật là ngứa mắt hết sức. Tôi cứ đinh ninh rằng đó là thức ăn của tôi, nên cứ há miệng ra mãi. Nó lượn qua bên trái là tôi bơi sang bên trái, nó lượn sang bên phải là tôi bơi sang bên phải, miệng vẫn há, vẫn đớp liên tục. Và rồi bất tình lình tôi thấy nó ở đằng xa, cũng không xa tôi là mấy, tôi cố gắng bơi thật nhanh. “Nhanh nữa lên”, tôi tự nhủ với mình như vậy, tôi không muốn để hụt chỗ thức ăn to ấy. Và rồi chuyện gì đến sẽ đến. Cộp!

Đến bây giờ tôi đã hiểu đó không phải là thứ để tôi ăn mà là thứ sinh ra để trêu ngươi của tôi, để chọc tức tôi và là thứ giúp tôi tiêu khiển. Tuy đã biết đó không phải là thức ăn của mình, nhưng khi nó xuất hiện, tôi vẫn lượn lờ với nó, vẫn bơi theo nó, vẫn cố gắn chạm vào nó. Và khi không thấy vật đó trong một thời gian dài, tôi lại cảm thấy buồn, cảm thấy nhớ. Bởi một lẽ, tôi chỉ có một mình trong căn nhà với những bức tường vô hình, đồ ăn thì thừa mứa, không khí thì đầy đủ. Nhưng chỉ một mình. Thà tôi bị “cộp” nhiều lần vì cái vật trắng trắng, sáng sáng và to ấy còn hơn là bị “cộp” khi bơi một mình.

Có một lần, tôi bơi lên thật cao, cao đến nổi đầu tôi nhô ra khỏi mặt nước và thấy được một dãy hình chữ nhật màu đen bao quanh khu nhà tôi đang sống. Tôi đoán chắc đó là giới hạn của bức tường màu trong xuốt này. Tôi chợt nghĩ, biết đâu bơi qua được giới hạn ấy là tôi có thể bới xa hơn nữa. Vậy là tôi luyện tập, tôi cứ cố gắng vẫy đuôi thật mạnh, dùng hết sức lực của vây để tăng tốc cho mình. Tôi cố gắng bật lên thật cao. Một lần, hai lần, tôi đều không thể vượt qua cái giới hạn đó.

Vật đó lại xuất hiện, nhưng bây giờ tôi đang tập trung cho một việc khác, một việc quan trọng hơn rất nhiều, vượt qua bức tường. Vì thế tôi bỏ mặt cái vật hấp dẫn đó, mặc cho những tiếng gõ nó tạo nên, mặc cho nó cứ lượn lờ thế nào đi chăng nữa, tôi không quan tâm.

Và tôi bơi, bơi như chưa từng được bơi, nhanh hết sức có thể, đập đuôi mạnh hết sức có thể, “cố lên, cố lên, chỉ còn một chút nữa thôi”, ý nghĩ đó cứ lẫn quẩn mãi trong đầu của tôi. Cho đến một ngày. Ào. Tôi đã nhảy lên khỏi mặt nước, tôi bay qua khỏi cái giới hạn đen ngòm chết tiệt ấy. Tôi mừng rỡ, tôi vui sướng, tôi đã ra khỏi căn nhà chết bầm ấy. Tôi đang bay. Tôi đang tự do. Mặt sông rộng lớn ơi! Đợi tôi nhé, tôi đến với Người đây. Bụp! Đau điến, đau không tưởng nổi! Và rồi cháy cả mang, tôi không thể thở, tôi vùng vẫy, tôi há miệng, tôi đập đuôi liên tục. “Cho tôi không khí, cho tôi nước”, tôi cứ “gào” lên như thế trong đầu. Tôi muốn thở, tôi muốn bơi trong dòng nước. Tôi luôn nghĩ rằng một khi ra khỏi căn nhà đó tôi sẽ trở về với dòng sông của tôi, trở về với tự do của tôi. Việc tôi nằm trên mặt đất lạnh lẽo này, cháy khô cả cổ vì không có không khí thế này là ngoài sức tưởng tượng của tôi.

Khi tôi bắt đầu yếu đi, thì từ trên cao cái vật trắng trắng đó lại xuất hiện, ngày một to hơn và nhiều màu sắt hơn. Tôi không thể miêu tả nó như thế nào vì đó là thứ tôi chưa từng thấy trước đây bao giờ, nhưng nó to lắm, và nó có thể nắm lấy cả thân mình tôi, nhấc bổng tôi lên và thả tôi vào lại trong căn nhà với những bức tường vô hình.

Tôi vẫn sống, vẫn thở và vẫn chơi đùa với vật đã cứu sống tôi và tôi cũng đồ rằng đó chính là thứ đã bắt tôi về ở trong căn nhà này.

Tôi biết ở ngoài kia, ngoài những bức tường của căn nhà này là một thế giới khác, một thế giới không dành cho tôi. Tôi có thể nhìn thấy nó, có thể chơi đùa cùng nó, nhưng tôi không thuộc về nó. Và tôi cũng không thể ở lại mãi trong căn nhà này, tôi không muốn cả cuộc đời còn lại của mình cứ bơi qua bơi lại giữa những bức tường trong suốt, cô độc cả một cuộc đời. Tôi vẫn luyện tập, tôi vẫn mong muốn nhảy ra khỏi cái nơi quỷ quái này một lần nữa, cho dù sau đó tôi có thể chết vì không có nước và không khí, nhưng dẫu thế cũng không sao bởi tôi đã làm được điều mà tôi mong muốn. Tôi muốn được tự do!


----
*Dành tặng cho "em"